ΗΜΕΡΙΔΑ - Διοργάνωση: ΕΣΤΙΑ ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ
ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, Κριτική θεώρηση τοῦ Νέου Πολλαπλοῦ βιβλίου στὰ Ἑλληνικά Σχολεῖα.
ΑΙΘΟΥΣΑ EΚΔΗΛΩΣΕΏΝ ΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΗ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026 - 16.30
Κατερίνα Κοντάρα
μαθηματικός Παν/μίου Κρήτης
«Τά μαθηματικά στό πολλαπλό βιβλίο»
ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΠΟΛΛΑΠΛΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σεβαστοί Πατέρες, αγαπητοί αδελφοί, χαίρετε!
Έχουν ειπωθεί και γραφεί πολλά σχόλια, ενστάσεις και αντιδράσεις γύρω από το πολλαπλό βιβλίο.
Και δικαίως, αφού έχει αναπόσπαστη σχέση με την Παιδεία στην Πατρίδα μας και προβλέπεται σχεδόν για όλα τα μαθήματα. Μελετώντας το πολλαπλό βιβλίο με γνωστικό αντικείμενο τα Μαθηματικά, διαπιστώνουμε ότι κάθε εγχειρίδιο παρουσιάζεται σε διαφορετικό περιβάλλον, έχει άλλη μεθοδολογία και προσέγγιση στη γνώση, ξεχωριστή δομή και άλλη παιδαγωγική οπτική.
Σύμφωνα με τους επίσημους φορείς και εμπνευστές του νέου αυτού θεσμού, βασικός στόχος είναι να υπάρχει η δυνατότητα επιλογής του καταλληλότερου εγχειριδίου από τον καθηγητή ή το δάσκαλο, ώστε να προσαρμόζεται η διδασκαλία στις ανάγκες και το ρυθμό των μαθητών.
Θα δούμε αρχικά τα βιβλία του Δημοτικού ως προς την πολλαπλότητα:
Για την πρώτη τάξη του Δημοτικού υπάρχουν τρεις διαφορετικές εκδόσεις (ΠΑΤΑΚΗΣ,ΠΟΥΚΑΜΙΣΑΣ,ΣΠΟΡΙΚΟΣ) με τα αντίστοιχα εγχειρίδια, ενώ για τη Δευτέρα Δημοτικού οι εκδόσεις περιορίζονται σε δύο (ΠΟΥΚΑΜΙΣΑΣ,ΠΑΤΑΚΗΣ).
Στη συνέχεια όμως, για κάθε μία από τις μεγαλύτερες τάξεις,Γ',Δ',Ε',ΣΤ', υπάρχει ένα και μοναδικό βιβλίο, με εναλλαγή μάλιστα των εκδοτικών οίκων.
Οι εκδόσεις δηλαδή που εμφανίζονται στις πρώτες τάξεις, δεν έχουν βγάλει βιβλία και για τις επόμενες. Πώς θα υπάρξει λοιπόν η δυνατότητα επιλογής; Αν ένας δάσκαλος επιλέξει στη Α' ή Β' τάξη το καταλληλότερο για τους μαθητές του εγχειρίδιο, είναι πολύ πιθανό να μην υπάρχει η συνέχεια αυτού του βιβλίου από τον ίδιο εκδοτικό οίκο στην επόμενη τάξη. Επομένως δε μπορεί να υπάρξει σταθερότητα στο επίπεδο γνώσεων ούτε στη δομή της διδασκαλίας.
Αν εξετάσουμε στη συνέχεια την ύλη των βιβλίων, η μεγάλη έκπληξη βρίσκεται στην Α' τάξη!
Ήδη από την πρώτη χρονιά του Δημοτικού εισάγονται στην ύλη Στοχαστικά Μαθηματικά, δηλαδή Πιθανότητες και Στατιστική, ως διακριτά πλέον αντικείμενα, καθώς και κλάσματα, συναρτήσεις, γεωμετρικά στερεά και άλλες υποενότητες που έρχονται να προστεθούν στην υπάρχουσα ύλη.
Έχει γίνει προσπάθεια βέβαια, να μεταδοθούν όλα αυτά τα αντικείμενα βιωματικά με χρήση δραστηριοτήτων, πλούσιο εικονογραφικό υλικό ψηφιακό υλικό και όσο το δυνατόν απλουστευμένα.
Ο μαθητής όμως, που τώρα μαθαίνει γραφή και ανάγνωση, καλείται να αντιμετωπίσει πρόωρα μια πληθώρα από νέα ερεθίσματα, πληροφορίες και δραστηριότητες, ορισμούς, αφηρημένες έννοιες και ορολογίες, τα οποία δε συμβαδίζουν με την ηλικία του.
Στις πρώτες τάξεις ειδικά, οι αντιθέσεις είναι εντυπωσιακές!
Ενδεικτικό παράδειγμα σε βιβλίο της Α' Δημοτικού (εκδόσεις Πουκαμισάς α' τεύχος σελ.28 και 37), όπου το 7ο κεφάλαιο αρχίζει με ιχνηλάτηση των αριθμών -τα παιδιά μόλις τώρα αρχίζουν να μαθαίνουν πώς γράφονται οι αριθμοί - και λίγο παρακάτω στο κεφάλαιο 11, οι μαθητές καλούνται να κατασκευάσουν ραβδογράμματα με συλλογή και οργάνωση δεδομένων!
Αν ρίξουμε μία ματιά στα περιεχόμενα ενός από τα βιβλία θα δούμε μια συνεχή εναλλαγή στα γνωστικά πεδία, με ενότητες που δεν ολοκληρώνονται, αντιθέτως μάλιστα, στην ίδια ενότητα συνυπάρχουν αντικείμενα τελείως ασύνδετα μεταξύ τους.
Από τη στοιχειώδη γνωριμία με αριθμούς και σχήματα, στις αφηρημένες έννοιες. Σε ενδεικτικό παράδειγμα από τα περιεχόμενα ενός εγχειριδίου (εκδόσεις Πουκαμισάς α' τεύχος ), με τη σειρά αναφέρονται:
Προσανατολισμός στο χώρο, γεωμετρικά σχήματα, κανονικότητες, αντιστοιχίες, αναπαράσταση ανάλυση και σύγκριση των αριθμών, κατασκευή γραφημάτων, σύνθεση και ανάλυση σχημάτων, μέτρηση μήκους. Στη συνέχεια πάλι αριθμητική, αλλά και γεωμετρία, στατιστική, χάρτες και διαδρομές, κανονικότητες, συμμετρία. Και όλα αυτά σε πέντε ενότητες!
Η αδιάκοπη και γρήγορη εναλλαγή μαθηματικών εννοιών που δεν έχουν συνάφεια μεταξύ τους, δεν έχουν ξεκάθαρο διαχωρισμό και ανήκουν σε διαφορετικά γνωσιακά επίπεδα, μπορεί να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στη μαθησιακή ανάπτυξη των παιδιών.
Στην ηλικία αυτή που δημιουργείται η βάση της μαθηματικής σκέψης, η μετάβαση από το συγκεκριμένο στο αφηρημένο, χρειάζεται χρόνος και περιορισμένη σχετικά ύλη ώστε να κατανοηθούν σε βάθος οι έννοιες και να μη δημιουργηθούν σύγχυση και πολυδιάσπαση.
Η σύγχυση βέβαια μπορεί να προκληθεί και μόνο από το γεγονός ότι ίδιες μαθηματικές έννοιες περιγράφονται με άλλο τρόπο στα διαφορετικά βιβλία ή σε άλλα αναφέρονται και σε άλλα όχι.
Όπως για παράδειγμα η έννοια της χωρητικότητας ,όπου δίνεται ο ορισμός με άλλο τρόπο σε δύο εκδόσεις (εκδ. Πουκαμισάς α' τάξη σελ.31 β' τεύχος και εκδ. Πατάκης β' τάξη σελ.30 β' τεύχος).
Δυστυχώς όμως τα πράγματα δεν είναι καλύτερα και για τις μεγαλύτερες τάξεις.
Ανεβασμένο το επίπεδο δυσκολίας και αυξημένη η ύλη, αφού οι γνώσεις από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού εξελίσσονται.
Οι μαθητές καλούνται να επεξεργαστούν πληθώρα γνώσεων ,για τις οποίες απαιτείται διευρυμένο χρονικό πλαίσιο και κυρίως γνωστικό υπόβαθρο, τα οποία δεν είναι διαθέσιμα.
Σ 'αυτήν τη νέα πραγματικότητα των πολλαπλών βιβλίων, η μάθηση μπορεί να μετατραπεί σε επιφανειακή κάλυψη πολλών ενοτήτων, στερημένη από την εμπέδωση και την εμβάθυνση, οι οποίες είναι απαραίτητες για να μπορέσει ένας μαθητής να εδραιώσει τις γνώσεις του.
Ο πολύτιμος χρόνος του Δημοτικού που είναι απαραίτητος για να κατακτήσει ένα παιδί τις βασικές πράξεις, την προπαίδεια, την κατανόηση και την επίλυση πρακτικών προβλημάτων, κατακερματίζεται.
Έτσι τελειώνει το Δημοτικό κουβαλώντας τα κενά στο Γυμνάσιο και γιατί όχι στο Λύκειο;
Πόσα παιδιά δεν φτάνουν στις Πανελλήνιες ενώ ακόμα μπερδεύονται στις διαιρέσεις;
Πρόσφατα ανακοινώθηκαν από το Υπουργείο Παιδείας τα αποτελέσματα του διεθνούς διαγωνισμού PISΑ, τον οποίο διοργανώνει ο Ο.Ο.Σ.Α. κάθε τρία χρόνια και διεξήχθη το 2025.
Στο διαγωνισμό λαμβάνουν μέρος μαθητές ηλικίας 15-16 χρόνων περίπου και ένα πεδίο εξέτασης είναι τα Μαθηματικά. Τα αποτελέσματα είναι δυσάρεστα αποκαλυπτικά:
Περίπου το 50% των Ελλήνων μαθητών που αντιστοιχούν ηλικιακά σε Γ' Γυμνασίου και Α' Λυκείου βρίσκονται κάτω από το βασικό επίπεδο μαθηματικής επάρκειας! Αυτό σημαίνει ότι οι μαθητές αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν τις βασικές πράξεις του Δημοτικού σε απλά προβλήματα της καθημερινότητας ακόμη κι αν τις γνωρίζουν.
Ωστόσο, παρά τις διαπιστωμένες από χρόνια αδυναμίες ακολουθείται η ίδια πρακτική και για τα βιβλία του Γυμνασίου. Η ύλη διευρύνεται, το επίπεδο δυσκολεύει, καθώς εισάγονται ενότητες από μεγαλύτερες τάξεις στις μικρότερες.
Για το Γυμνάσιο επίσης, το μεγαλύτερο φορτίο το επωμίζεται η Α' τάξη- δε μας κάνει εντύπωση πια-με Πιθανότητες να "κατεβαίνουν" από τη Γ' Γυμνασίου (κ.5 του παρόντος βιβλίου),ενώ από τη Β' τάξη "κατεβαίνουν" Στατιστική (κ. 4 του παρόντος βιβλίου), Στερεομετρία (κ.4 του παρόντος βιβλίου) και Αλγεβρικές σχέσεις αλλά και οι Κανονικότητες καθώς και άλλες υποενότητες έρχονται να προστεθούν στην ήδη επιβαρυμένη ύλη της Α' Γυμνασίου.
Οι παραπάνω αναφορές ήταν όλες ενδεικτικές καθώς δεν είναι δυνατόν σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα να γίνει μια πλήρης και συστηματική μελέτη.
Προκύπτουν όμως εύλογα ερωτήματα:
Το πολλαπλό βιβλίο σε ποιους μαθητές απευθύνεται;
Οι μαθησιακές ανεπάρκειες είναι διαπιστωμένες και το πρόβλημα είναι σοβαρό και όχι πρόσφατο, με συνέπειες:
Ψυχικό, σωματικό και οικονομικό κόστος, τόσο για τα παιδιά όσο και για τις οικογένειές τους.
Ενώ οι μαθητές δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υπάρχουσες απαιτήσεις του σχολείου, θα τους ζητήσουμε να κάνουν γνωστικά άλματα;
Σίγουρα δε θα υπάρξει όφελος!
Σχολικό άγχος, αίσθημα ανεπάρκειας, γνωστική σύγχυση, απροθυμία για μελέτη και φόβος για το γνωστικό αντικείμενο, είναι αναμενόμενες συνέπειες ενός θεσμού που φαίνεται να μην αγγίζει ούτε να υποστηρίζει την ελληνική σχολική πραγματικότητα.
Η ανάγκη για μια μεταστροφή στην Παιδεία φαίνεται αδήρητη!
Δανείζομαι την έκφραση που χρησιμοποιούσε ο Πνευματικός μας Πατέρας Σαράντης, ο οποίος είχε ανύσταχτο το ενδιαφέρον και έκδηλη την ανησυχία του για τα σχολικά βιβλία.
Ως καταξιωμένος καθηγητής και άριστος παιδαγωγός, γνώριζε την αποφασιστική σημασία που έχουν τα βιβλία στη διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας, στη διαμόρφωση της ελληνικής κοινωνίας και κατ' επέκταση στην πορεία της Πατρίδας μας. Γι' αυτό αγωνιζόταν τον καλό αγώνα!
Επειδή για τα παιδιά μας θα δώσουμε λόγο, ας αγωνιστούμε κι εμείς για ένα καλύτερο μέλλον!
