«Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ» No 18

Ἀποσπάσματα 2024-2025 ἀπό τό σεμινάριο Δογματικῆς «Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ»
(Μέ τόν Παῦλο Κλιματσάκη)

Νοῦς, Ἰδέες καί Ὕλη στόν Πλάτωνα καί στόν Χριστιανισμό καί ἡ σχέση τους μέ τήν ἀποδόμηση

“ …Στόν Χριστιανισμό οἱ ἰδέες εἶναι νοήματα.

       Στόν Πλάτωνα οἱ ἰδέες εἶναι ἐκτός Θεοῦ καί μάλιστα εἶναι περιοριστικές. Γι’ αὐτό καί ὁ Δημιουργός κατά τόν Πλάτωνα δημιουργεῖ ἔχοντας ὡς πρότυπο τίς ἰδέες πού εἶναι ἔξω ἀπ’ Αὐτόν, καί τήν ὕλη πού εἶναι ἀδημιούργητη ἀπ΄Ἀὐτόν.

      Σημασία ἀπό χριστιανικῆς ἀπόψεως εἶναι πάντα νά δείξουμε ὅτι πηγή, τό αἴτιο τῶν ὄντων εἶναι ὁ Θεός. Δέν ὑπάρχουν ἄλλες αἰτίες τῶν ὄντων. Δέν ἔχουμε ἐπίπεδα πραγματικότητας μέ δημιουργική δράση.

       Στόν νεοπλατωνισμό ἔχεις τόν νοῦ, τό ἕνα πού παράγει τόν νοῦ. Ὁ νοῦς ἔχει μία δική του δημιουργικότητα, παραγωγικότητα. Τί παράγει; Τίς ἰδέες. Μέσῳ τοῦ νοῦ πᾶμε στήν ψυχή . Μέσῳ τῆς ψυχῆς παράγεται ὁ αἰσθητός κόσμος.

       Στόν χριστιανισμό δέν ὑπάρχουν ἐνδιάμεσα ἐπίπεδα. Ὁ Θεός παράγει τά πάντα. Ἕνα εἶναι τό αἴτιο ὅλης τῆς πραγματικότητας, ὁποιασδήποτε μορφῆς, ὁ Θεός.

       Στήν ἀρχαία φιλοσοφία στούς Ἕλληνες, ἔχουμε τίς κοσμογονικές δυνάμεις. Τόν Θεό, τίς ἀνεξάρτητα ἀπ’Αὐτόν ἰδέες, τά ἀρχέτυπα, πού εἶναι τά συγκροτησιακά καλούπια τῶν αἰσθητῶν ὄντων καί τήν  ὕλη πού εἶναι ἀνεξάρτητη πάλι ἀπό τόν Θεό.

       Στόν χριστιανισμό οἱ τρεῖς αὐτές ἀνεξάρτητες κοσμογονικές δυνάμεις συναιροῦνται σέ μία, τόν Θεό, ὁ ὁποῖος ἔχει τά ἐννοήματα, οἱ ἰδέες δέν εἶναι ἔξω ἀπ’Αὐτόν, περιοριστικές Αὐτοῦ, ἀλλά εἶναι ἐννοήματα τοῦ Θεοῦ. Καί ἡ ὕλη εἶναι δημιούργημα ἐξ οὐκ ὄντων τοῦ Θεοῦ. Δέν ἔχει αὐθυπαρξία ὅπως πρεσβεύει ὁ Πλάτων, ὁ Ἀριστοτέλης…

        Ὡστόσο οἱ φιλόσοφοι πιστεύουν ὅτι ἡ ὕλη ὡς τό κατώτερο ἐπίπεδο τῆς πραγματικότητας παράγεται ἀπό κάτι ἄλλο κι’ ὄχι ὅτι παράγεται ἀπό μόνη της ὅπως πιστεύουν σήμερα κάποιοι ἀνόητοι ἄνθρωποι…

        Ὑπάρχουν κάποιες τέτοιες ἀνόητες θεωρίες, ὅπως μία πού λέει ὅτι ἀλήθεια εἶναι ὅ,τι συμφωνήσει ἡ κοινότητα. Ἄρα ἄν ἐμεῖς ἀποφασίσουμε ὅτι τό τρίγωνο ἔχει τέσσερις γωνίες, αὐτό εἶναι ἡ ἀλήθεια;

         Αὐτό οἱ ἀρχαῖοι δέν θά τό ‘λεγαν ποτέ. Τό μεταμοντέρνο σκοπεύει νά διαλύσει τήν ἀντικειμενικότητα στήν ἀνθρώπινη γνώση καί νά θεωρεῖ ὁ καθένας ὅ,τι θέλει. Ἀποδόμηση λέγεται αὐτό. Ἡ ἀποδόμηση τῆς πραγματικότητας εἶναι καί ἀποδόμηση τοῦ ἴδιου τοῦ ἀνθρώπου. …”