«Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ» No 20

Ἀποσπάσματα 2024-2025 ἀπό τό σεμινάριο Δογματικῆς «Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ»
(Μέ τόν Παῦλο Κλιματσάκη)

Θεός καί ὄντα

Οἱ ἀρχές τῶν ὄντων προϋφίστανται τῶν ἰδίων κτιστῶν ὄντων κατά μίαν ὑπερούσιαν ἕνωσιν ἀσυγχύτως  διότι ὁ Θεός παράγει καί οὐσίες κατά τήν ἔκβαση ἀπό τήν οὐσία Του. ...Ἰδέες,  ἀρχές ἤ παραδείγματα ὀνομάζουμε ὄχι αὐτό πού ὀνόμαζε ὁ Πλάτων, ὄχι αὐτό πού ὀνόμαζαν οἱ ἀρχαῖοι, δηλ. αὐθύπαρκτες ὀντότητες, αἰώνιες καί ἀΐδιες ἀλλά τούς ἐν Θεῷ οὐσιοποιούς λόγους τῶν ὄντων · αὐτές οἱ ἴδιες οἱ ἀρχές πού περιέχει ὁ Θεός γίνονται στή συνέχεια ἐνεργεῖς Ὁ Θεός ἐνεργεῖ σάν ἕνα ἑνιαῖο φῶς ἀλλά μέσα σέ αὐτήν τήν μία ἑνιαία ἐνέργεια ὑπάρχουν ὅλες αὐτές οἱ ἀρχές. Αὐτή ἡ μία ἐνέργειά Του γίνεται ταυτόχρονα πολλά πράματα.

Ἀκροατής: Αὐτές οἱ άρχές θά ξαναενοποιηθοῦν μετά τήν Β΄Παρουσία καί θά ξαναπάρουν τήν προαιώνια μορφή τους ;

- Στόχος εἶναι ἡ τῶν πάντων ἕνωση. Τῶν διεστώτων ἕνωση. Κατά τήν δημιουργία τά πάντα διεστήκασι. Τό ἕνα πρέπει νά εἶναι χωριστά ἀπό τό ἄλλο. Στόχος εἶναι ἡ ἐπανένωση. Ὄχι κατά τρόπον τέτοιο πού νά καταργηθοῦν αὐτά τά ὁποῖα ἐκτίσθησαν καί νά ἐπανέλθουμε στήν ἴδια προτέρα κατάσταση. Γιατί τώρα πλέον οἱ ἀρχές ἐκδηλώθηκαν. Ἐνεργοποιήθηκαν. Τώρα ὑπάρχουν ὄντα. Τό τρελό εἶναι ὅτι ὁ Θεός θέλει αὐτά τά διεστηκότα - τἀ ὁποῖα ὑπάρχουν τὀ καθένα αὐτοτελῶς καί βέβαια αὐτό ἀφορᾶ περισσότερο τούς ἀγγέλους καί τούς ἀνθρώπους - νά ἐπανέλθουν σέ μία ἑνότητα, παραμένοντας αὐτοτελῆ. Μεγαλειώδης σύλληψη!

Ὁ ἅγιος Μάξιμος λέει ὅτι τό πρωταρχικό σχέδιο τοῦ Θεοῦ ἦταν ὅτι ὁ ρόλος πού εἶχε ὁ ἄνθρωπος ὡς ἀρχηγός τῆς κτίσεως ἐντοπιζόταν στό νἀ ἑνώσει τά διεστηκότα ἐπειδή μετέχει καί στίς δύο πλευρές τῆς κτίσεως, καί στή νοητή καί στήν ὑλική.

Ὁ ἄνθρωπος θά ἔπρεπε νά ἐπεκτείνει τόν ἑαυτό του καί στίς δυό πλευρές τῆς κτίσεως καί νά ἑνώσει τόν οὐρανό καί τή γῆ.

Κατ’ἀρχάς τά δύο φῦλα. Ὄχι νά τά καταργήσει, διότι ἑνώνονται ἀσυγχύτως.

Στή συνέχεια νά ἑνώσει τόν Παράδεισο μέ τήν Οἰκουμένη.

Tά αἰσθητά μέ τά νοητά.

Καί τελικά ἐπειδή δέν μπόρεσε νά τά κάνει ὁ ἄνθρωπος τά ἔκανε ὁ Χριστός. ...

Οἱ ἀρχές ἐπειδή εἶναι ἐν Θεῷ, ἀλλά ὄχι καί κάτι ἄλλο ἀπό τόν Θεό, δέν εἶναι ὅπως στόν Πλάτωνα καί στούς ἀρχαίους εἰδικότερα, ὅπου οἱ ἀρχές ἔχουν μία αὐτονομία· γιά τούς νεοπλατωνικούς οἱ ἀρχές ἀνήκουν στόν νοῦ. Δέν ἀνήκουν στό ἕν. Ἐνῶ γιά τούς Χριστιανούς ἀνήκουν στό ἕν πού εἶναι ὁ Θεός. Καί οἱ ἀρχές τῶν ὄντων ἑνοποιοῦν τά ὄντα.

Στήν καλύτερη περίπτωση ὁ νεοπλατωνικός φιλόσοφος ἤλπιζε ὅτι καθαιρόμενος ἀπό τά αἰσθητά, οὐσιαστικά σημαίνει νά τά ξεχάσει, νά συγκεντρωθεῖ στόν ἑαυτό του, νά ἐγκαταλείψει τά αἰσθητά καί τίς ἐπιρροές τους καί νά ἐλπίζει ὅτι ὁ νοῦς του θά ἐπιστρέψει στό ἕν. Χωρίς τό σῶμα.

Ἐμεῖς ὡς Χριστιανοί πιστεύουμε ὅτι ὁ νοῦς μας δέν μπορεῖ μέ τίποτε νά κάνει κάτι ἀπό μόνος του. Η ΧΑΡΙΣ ΠΑΝΤΑ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙ. Ἀλλά δέν σταματᾶμε ἐκεῖ. Ἐπειδή τό ζήτημα δέν εἶναι νά ἐπιστρέψει ὁ νοῦς μας στό ἕν. Τό ζήτημα εἶναι νά ἐπιστρέψουμε στήν ἑνότητα μέ τόν Θεό ὡς ὁλότητα. Ὡς πραγματικοί ἄνθρωποι.