«Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ» No 17

Ἀποσπάσματα 2024-2025 ἀπό τό σεμινάριο Δογματικῆς «Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ»
(Μέ τόν Παῦλο Κλιματσάκη)

Γιατί νοσταλγοῦμε τόν Θεό;

Ἡ ἀγαθότητα ὄχι μόνο δημιουργεῖ ὅλα τἀ ὄντα, ἀλλά καί τά ἐπιστρέφει στόν ἑαυτό της. …Δέν εἶναι ἁπλῶς μία κίνηση τοῦ ἑνός πρός τήν πολλαπλότητα. Ἀλλά καί μία κίνηση ἐπιστροφική.

Καί στόν νεοπλατωνισμό ὑπάρχει μία κίνηση ἐπιστροφική, ἡ ὁποία ὅμως καταργεῖ τόν ἄνθρωπο. Ἡ ἕνωση μέ τό ἕν κατά τόν Πλωτῖνο δέν διατηρεῖ τήν ἀνθρώπινη ἀτομικότητα καί σέ καμιά περίπτωση δέν διατηρεῖ τήν ἀνθρώπινη σωματότητα. Ὁ Πλωτῖνος ντρεπόταν πού εἶχε σῶμα, ἐπειδή σέ σχέση μέ τόν νοῦ τό σῶμα εἶναι πολύ κατώτερο. Τό σῶμα εἶναι ἡ πηγή ὅλων τῶν δυσκολιῶν γιά τόν ἄνθρωπο. Ἡ σωτηρία γιά τόν ἄνθρωπο σύμφωνα μέ τόν Πλωτῖνο εἶναι νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό τό σῶμα καί νά ἐπιστρέψει ὡς ψυχή πρός τό ἕν. Αὐτή ἡ ἐπιστροφή δέν μᾶς εἶπαν ποτέ οἱ νεοπλατωνικοί ποιά εἶναι.

Ἐννοεῖ μέ τήν ἐπιστροφή, τό σβήσιμο τῆς συνείδησης. Ἐνῶ στόν Χριστιανισμό ἡ προσωπικότητα παραμένει προσωπικότητα. Ἔχουμε ἐκλάμπρυνση τῆς προσωπικότητας. Ὄχι κατάργηση. Ὄχι σβήσιμο τῆς προσωπικότητας.

Στόν Πλατωνισμό ὑπάρχει αἰώνια μακαριότης, ἀλλά δέν ὑπάρχουν αἰωνίως μακάριοι.

Αὐτό συμβαίνει καί στόν Βουδισμό καί στόν Ἰνδουϊσμό. Παύει νά ὑπάρχει ἀτομική συνείδηση. Ἀκόμη καί τώρα οἱ ἅγιοι ἀλλά καί ὅσοι εἶναι στόν Ἅδη διατηροῦν τήν διαφορετική τους προσωπικότητα. Καί στόν Παράδεισο καί στόν Ἅδη ὁ ἄνθρωπος διατηρεῖ τήν προσωπική του ταυτότητα. Ἐν συννοίᾳ τινί (βαθειά σκέψη) βρίσκεται ἡ ψυχή μετά θάνατον λέει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Σιναΐτης. Δέν θυμᾶται. Δέν λειτουργεῖ ἡ ψυχή ἔτσι ὅπως λειτουργεῖ σ’αὐτήν τή ζωή.

Στήν παραβολή τοῦ πλουσίου καί τοῦ Λαζάρου εἶχαν καί οἱ δύο συνείδηση τοῦ ἑαυτοῦ τους μετά θάνατον. Ὡστόσο ἡ ὁλοκληρωμένη ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου εἶναι νά εἶναι μέ τό σῶμα του. …

Ἡ ἕλξη πρός τήν ἀγαθότητα ἐκφράζεται μέσα στό πλαίσιο τῆς μυστηριακῆς ζωῆς. Ἡ ἀγαθότητα τά πάντα ἕλκει πρός αὐτήν καί ἀρχισυναγωγός ἐστί. Συνάγει. Τῶν διασκεδασμένων, τῶν σκορπισμένων. Γιατί στόχος εἶναι τά πάντα ἐν πᾶσι νά εἶναι Θεός, χωρίς νά καταργηθεῖ τίποτε. Ὡς ἀρχική καί ἑνοποιός θεότης.  Καί ὅλα τά ὄντα ἐπιθυμοῦν αὐτῆς. Ὅταν τά ὄντα λειτουργοῦν μέ βάση τό φυσικό τους θέλημα, ἐφίενται τῆς θεότητος. Θέλουν τόν Θεό. Ὅταν διά τῆς μετανοίας ὁ ἄνθρωπος ἐπιστρέψει στό φυσικό του θέλημα τότε ἐπιθυμεῖ τόν Θεό καί άνάλογα μέ τή μετάνοιά του τόν ἐπιθυμεῖ λίγο, πολύ, σφόδρα. Ὡς μανικός έραστής.

Ὁ ἄνθρωπος εἶναι χριστόκτιστος γι’αὐτό καί χριστονοσταλγικός. Ἐπειδή εἴμαστε χριστόκτιστοι, γι’αὐτό ρέπουμε πρός τόν Χριστό.  . … Διότι Αὐτός μᾶς δημιούργησε κατ’εἰκόνα Του. Ἡ ἀγάπη πρός τόν Χριστό εἶναι φυσικό θέλημα. Γι’αὐτό μᾶς δόθηκε ὁ νοῦς γιά νά ἀγαπᾶμε τόν Χριστό.  Γιά νά γίνει πιό κατανοητό. Ὁ γάμος εἶναι φυσικό θέλημα. Ἡ πορνεία γνωμικό. Ἡ κάλυψη τῶν χρειωδῶν εἶναι φυσικό θέλημα. Ἡ φιλοχρηματία γνωμικό. Τό γνωμικό συνδέεται μέ ἐγωϊσμό. Ἐκτός ἄν ταυτιστεῖ μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Ἡ γνώμη μας εἶναι πεπερασμένη γνώση. Ὁ ἴδιος ὁ Θεός ὑποκινεῖ καί σέ μᾶς τόν ἔρωτα πρός Αὐτόν. Ἄν δέν ἔρθει ὅμως ἡ θεία χάρη δέν θά καταλάβουμε ποτέ τόν θεῖο ἔρωτα. Ὁ Θεός εἶναι ἀναγωγική δύναμη τῶν ὄντων πρός τόν ἑατυτό του. Αὐτό εἶναι ἔρωτας! Ὁ Θεός παράγει τά ὄντα ἀλλά ὡς ἔρως τἀ ἐπαναφέρει στόν ἑαυτό του. Γι’ αὐτό ὀνομάζουμε τὀν Θεό ἄλλοτε ἔρωτα, ἄλλοτε ἐραστή. Μιλᾶμε γιά ἐπαναφορά ὄχι μέσα στήν οὐσία τοῦ ἀκτίστου Θεοῦ, ἀλλά γιά κατά χάριν ἀκτημοσύνη. Μοιάζει ὁ Θεός σάν κύκλος ἀτελεύτητος καί ἄναρχος. Πρόκειται γιά κυκλική κίνηση. Δέν ἔχει ἀρχή καί τέλος.  Ὁ θεῖος ἔρως εἶναι αὐτοκινητική δύναμη πρός  ἑνωτική κράση ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ ἀλλά καί μέ στόχο τό ἀγαθό.

Ἀφοῦ τό ὄν εἶναι προϊόν τοῦ Θεοῦ, πού εἶναι ἀγαθός, ἑπομένως ἔχει καί αὐτό ἀγαθή φύση. Ἐφετόν θά πεῖ ὅτι ἔχουμε κατ’εὐθείαν τήν ἔφεση (ἐπιθυμία) πρός τόν Θεό ἀμέσως μέ τήν δημιουργία.

 Μετά τήν πτώση ὅμως σκοτίστηκε ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου. Στρέφεται πρός τά ἔξω καί ποθεῖ ἀντικείμενα ἄλλων ἐπιθυμιῶν. Ἀκόμη καί αὐτή ἡ ἐπιθυμία μετέχει στό ἀγαθό, ἐπειδή θέλει νά ἱκανοποιήσει μία ἐπιθυμία (ἀνάγκη γιά φιλία καί ἑνότητα).

Ἀκόμη κι ὁ θυμώδης κάνει κάτι ἄλογο, ἀλλά θέλει νά ἀνορθώσει τό ἄδικο. Αὐτή ἡ ἐπιθυμία εἶναι τό ἀγαθό. Ἀνάμνηση τοῦ ἀγαθοῦ. Ἀκόμη καί οἱ δαίμονες ἀποβλέπουν στή θέωση, ὅταν κάνουν τό κακό. Ἔχουν τήν ἔφεση πρός τή θέωση ἀλλά μέ λάθος τρόπο.

Στρέφεις τήν ἔφεση πρός κάτι πού νομίζεις ὅτι σέ κάνει θεό. Καί ἡ ἁμαρτία γίνεται γιά νά πᾶμε σέ κάτι πιό ὑψηλό. Ἐγωϊσμός σέ κάθε περίπτωση. Θέλω νά γίνω θεός χωρίς Θεό.

Ὅ,τι κάνουμε τό κάνουμε γι’ αὐτό πού νομίζουμε ὅτι εἶναι ἀγαθό. Ὅλος ὁ σκοπός τῶν ὄντων εἶναι τό αγαθό. Καί ὁ ἁμαρτωλός νομίζει ὅτι θά πετύχει τό κατά δοκοῦν ἀγαθό. Ὄχι τό ὄντως ἀγαθό. Ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Καβάσιλας λέει ὅτι ὅ,τι ἀγαπᾶς, ὅ, τι έρωτεύεσαι, στήν οὐσία τόν Χριστό ζητᾶς. Ὁ ἔρωτας πρός τήν γυναῖκα ἤ τήν καριέρα σημαίνει πώς θέλω νά ἀνέβω. Κυνηγῶ τόν Χριστό λανθασμένα.  Αὐτός εἶναι ὁ μόνος πού μπορεῖ νά πληρώσει τήν ὕπαρξή μου.

Ὁ Θεός καλεῖται ἀγαθός καθ’ ὅσον δίνει τό εἶναι στά ὄντα. Ὁ Θεός καλεῖται ἔρως καθ΄ὅσον ἀνακαλεῖ τά ὄντα στόν ἑαυτό του. Ἡ ὕπαρξή μας εἶναι δάνειο· τό ζητᾶ πίσω ὁ Θεός. Μέ αὐτό τό ὄν θέλει νά γίνει ἕνα. Θέλω νά εἶσαι σέ ἑνότητα μαζί μου. Μιλᾶμε γιά ἀληθινό ἔρωτα. Ὄχι γιά μεταφορική χρήση τοῦ ὅρου. Οἱ ἅγιοι βίωναν τήν θεϊκή κλίση ὡς ἐρωτικό κάλεσμα.