«Ἡ ἀρχαία ἑλληνική φιλοσοφία ὑπό τό πρῖσμα τῆς ὀρθόδοξης δογματικῆς διδασκαλίας»

Ἀποσπάσματα 2025-2026 ἀπό τό σεμινάριο Δογματικῆς «Ἡ ἀρχαία ἑλληνική φιλοσοφία ὑπό τό πρῖσμα τῆς ὀρθόδοξης δογματικῆς διδασκαλίας»
(Μέ τόν Παῦλο Κλιματσάκη)

Στόν ἑλληνιστικό κόσμο οἱ φιλοσοφίες δέν ἔχουν στραμμένη τή σκέψη τους στό πῶς θά γνωρίσουμε τά πράματα. Δέν τούς ἐνδιαφέρει ἄν ὁ κόσμος εἶναι σφαιρικός ἤ ἄν ἔχει κάποιο ἄλλο σχῆμα, ἀλλά τούς ἐνδιαφέρει πῶς βιωτέον (πῶς πρέπει νά ζοῦμε) δηλ. πῶς θά μπορέσουμε νά ἀντέξουμε....

Δέν ὑπάρχει σωτήρας. Γι’ αὐτό ἔχουμε στωϊκή ἀπάθεια καί ἐπικουρική ἀταραξία. Ἡ ἐποχή ἀναζητᾶ τή λύτρωση. Ξέρουν ὅλοι τους ὅτι ἡ ἀταραξία δέν εἶναι οὐσιαστική λύση. Τότε ἐμφανίζεται ὁ Χριστιανισμός.

Στωϊκοί: Ὑποφέρεις. Ἄν ἀγανακτεῖς καί λυπεῖς τόν ἑαυτό σου καί πάλι ὑποφέρεις. Ἔχουν μία συγκεκριμένη τακτική γιά τό πῶς ὅλα αὐτά πού σοῦ συμβαίνουν νά μήν σοῦ διαταράσσουν τήν ψυχική σου ὑγεία καί εἰρήνη. Αὐτό ὅμως εἶναι ἡ λύση ὅταν δέν ἔχεις λύση.

Ὁ Χριστός μόνο δίνει τήν πραγματική λύση. Αὐτήν τή λύση διά τῆς ὁποίας φθάνεις σέ αἰώνια εὐδαιμονία.

Ὁ φιλόσοφος θά ὑπομείνει ὅλα αὐτά πού θά τοῦ φέρει ἡ εἱμαρμένη γιατί ἔτσι θεωρεῖ ὅτι ζεῖ σύμφωνα μέ τόν νόμο τοῦ σύμπαντος· θά αἰσθάνεται ἐλεύθερος μέσα σέ αυτό τό πλαίσιο ὑπομονῆς ἀλλά δέν ἔχει ἐλπίδα ὁ ἀρχαῖος κόσμος.

Ὡστόσο ἀποτελεῖ τιμή γιά τούς φιλοσόφους τό ὅτι συνειδητοποίησαν ὅτι δέν ὑπάρχει ἐλπίδα. Δέν ἔπεσαν στήν ἀναυθεντικότητα καί τήν ἀνοησία ὅπως ἐμεῖς σήμερα πού έξωρραΐζουμε τό μαῦρο μας τό χάλι καί προσπαθοῦμε νά τό ἐξυψώσουμε.

Ὅταν συνειδητοποιήσεις ὅτι δέν ὑπάρχει σωτηρία τοῦ κόσμου, αὐτό εἶναι προϋπόθεση τοῦ νά ἀναζητήσεις τή σωτηρία.

Αὐτά πού μᾶς ἀπεκάλυψε ὅμως ὁ ἴδιος ὁ Θεός δέν μποροῦσαν νά τά σκεφτοῦν οἱ φιλόσοφοι, γιατί δέν εἶχαν τήν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.  

Οἱ φιλόσοφοι σκέφθηκαν μέ βάση τόν ἀνθρώπινο νοῦ, μέ βάση τήν ἐμπειρία τους μέσα στό πλαίσιο τῆς ἐποχῆς τους, ἀλλά δέν μπόρεσαν νά πᾶνε οὔτε πέρα ἀπό τήν ἐμπειρία τους οὔτε πέρα ἀπό τόν νοῦ τους.

Ὅταν ἔρχεται ἡ ἐνανθρώπηση τοῦ Σωτῆρος δημιουργεῖται μία καινούργια ἀντίληψη τῶν πραγμάτων. Τό νά παρουσιάσεις ἕναν Θεό ἐσταυρωμένο γιά τούς Ἕλληνες ἦταν ἀνόητο.

Δέν μποροῦσαν νά σκεφτοῦν κάτι τέτοιο. Δέν μποροῦσαν νά σκεφτοῦν τήν ἑνότητα Θεοῦ καί ανθρώπου. Θεός ἀνθρώποις οὐ μίγνυται. ...Ἦταν ἀσύλληπτο τό ὅτι μπορεῖ ὁ καθένας ἀπό μᾶς  διά τῆς χάριτος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος νά ἑνωθεῖ μέ τόν Χριστό καί νά γίνει υἱός τοῦ Θεοῦ. ...

Ἡ κριτική πού κάνουμε στούς φιλοσόφους εἶναι λίγο ἄδικη καί λίγο δίκαιη ὑπό τήν ἔννοια ὅτι ἔχουμε ἄλλα δεδομένα.